मुद्रास्फीति बढ्दा परिवारको दैनिक बजेट कसरी समायोजन गर्ने?
मुद्रास्फीति भनेको सबै वस्तुको मूल्य एउटै दरले बढ्नु होइन; आफ्नो घरको वास्तविक खर्च कहाँ बढ्यो भन्ने छुट्टै समीक्षा आवश्यक हुन्छ।
समाचार, विश्लेषण र सिकाइलाई विषयअनुसार फेला पार्नुहोस्।
मुद्रास्फीति भनेको सबै वस्तुको मूल्य एउटै दरले बढ्नु होइन; आफ्नो घरको वास्तविक खर्च कहाँ बढ्यो भन्ने छुट्टै समीक्षा आवश्यक हुन्छ।
बजेट खर्च रोक्ने सूची होइन; आम्दानी, आवश्यक खर्च, बचत र लक्ष्यलाई एउटै योजनामा राख्ने आर्थिक नक्सा हो।
ब्याजदरको समाचारलाई बुझ्दा आफ्नो ऋण स्थिर हो कि परिवर्तनशील, EMI कति संवेदनशील छ र निक्षेपको प्रतिफल कसरी बदलिन सक्छ भन्ने हेर्नुपर्छ।
बिक्री भएको तर पैसा नउठेको अवस्थामा कागजमा नाफा देखिए पनि तलब, भाडा, कर वा किस्ता तिर्न नगद अभाव हुन सक्छ।
विदेशी मुद्रा दर पढ्दा buy/sell मात्र होइन, currency unit र NRB को “for the purpose of Nepal Rastra Bank” नोट पनि बुझ्नुपर्छ।
मौद्रिक नीति केवल बैंकको ब्याजदरको समाचार होइन; मुद्रा, कर्जा, तरलता, वित्तीय स्थिरता र अर्थतन्त्रका प्राथमिकतासँग जोडिएको नीति दस्तावेज हो।
नयाँ digital wallet वा payment service मा पैसा राख्नु वा KYC बुझाउनु अघि NRB को licensed PSO/PSP सूची जाँच्ने बानी किन उपयोगी छ।
उच्च प्रतिफलको सम्भावना देखेर मात्र निर्णय गर्नु भन्दा जोखिम, समयावधि, liquidity र diversification बुझ्नु आधारभूत investor discipline हो।
धितोपत्र बजारसम्बन्धी उजुरी, गुनासो वा सुझावका लागि SEBON ले online grievance form र complaint status सुविधा उपलब्ध गराएको छ।
बैंक, वित्तीय संस्था, payment service provider, money changer वा remittance सेवासँग सम्बन्धित समस्या समाधान नभए गुनासो कहाँ र कसरी अघि बढाउने भन्ने आधारभूत प्रक्रिया।
ठूलो रकम जम्मा, ऋण वा अन्य वित्तीय कारोबार अघि संस्थाको नाम नेपाल राष्ट्र बैंकको आधिकारिक इजाजतप्राप्त सूचीमा छ कि छैन जाँच्ने सरल तरिका।
निक्षेप तथा कर्जा सुरक्षण कोषका अनुसार सदस्य बैंक तथा वित्तीय संस्थामा प्राकृतिक व्यक्तिको बचत र मुद्दती निक्षेप मिलाएर प्रति संस्था प्रति निक्षेपकर्ता ५ लाख रुपैयाँसम्म सुरक्षण हुन्छ।